Παρακοινωνικό Πένθος: Γιατί μπορεί να πενθούμε για κάποιον που δεν ξέρουμε προσωπικά?
ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ:
Βούνος Βασίλης, Εκπαιδευόμενος Ψυχολόγος
Η απώλεια ενός σημαντικού για εμάς ανθρώπου μπορεί να μας οδηγήσει σε θλίψη και πένθος. Τι μας συμβαίνει όμως όταν ένας δημοφιλής καλλιτέχνης, ο οποίος αγνοεί την ύπαρξη μας, πεθαίνει; Η όταν ένα βιβλίο μία ταινία ή ένα τηλεοπτικό σήριαλ τελειώνει;
Το συναίσθημα που μπορεί να μας δημιουργήσει μια τέτοια απώλεια μπορεί να μην διαφέρει σημαντικά από το πένθος που βιώνουμε για έναν δικό μας άνθρωπο. Η ένταση του πένθους φαίνεται να σχετίζεται με το συναισθηματικό δέσιμο που έχουμε αναπτύξει με το δημοφιλές πρόσωπο/χαρακτήρα/έργο. Το πένθος αυτό ονομάζεται παρακοινωνικό πένθος και προκύπτει μέσα από τη παρακοινωνική σχέση που έχουμε αναπτύξει προς το δημοφιλές πρόσωπο ή χαρακτήρα/έργο. Η σχέση αυτή είναι μονόπλευρη και ενδεχομένως να είναι ψυχολογικά πραγματική και συναισθηματικά σημαντική για εμάς. Ευρήματα από διάφορες μελέτες υποστηρίζουν πως η επαναλαμβανόμενη έκθεση μας στο δημοφιλές πρόσωπο δημιουργεί σταδιακά την παρακοινωνική σχέση. Το ίδιο ισχύει και με έναν φανταστικό χαρακτήρα, όπου μέσα από την επαναλαμβανόμενη παρακολούθηση του, ενημερώνεται η εικόνα μας για αυτόν και ενισχύεται η σχέση που έχουμε αποκτήσει μαζί του. Όσο πιο δυνατή είναι η σχέση αυτή, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυσφορία που βιώνουμε από την απώλεια του αγαπημένου μας δημοφιλούς προσώπου/φανταστικού χαρακτήρα.
Γιατί όμως βιώνουμε έντονο πένθος για κάποιον που δεν τον έχουμε δει από κοντά και πόσο μάλλον για μια ταινία ή έναν φανταστικό χαρακτήρα;
Η μελέτη των Wullenkord & Bruggeshemke (2025) εξέτασε παράγοντες που σχετίζονται με το παρακοινωνικό πένθος και έδειξε πως η μοναξιά ενδεχομένως να σχετίζεται με την ένταση και τη διάρκεια του παρακοινωνικού πένθους. Διάφορες μελέτες υποστηρίζουν πως η μοναξιά μπορεί να οδηγήσει στην αυξημένη δημιουργία παρακοινωνικών σχέσεων με σκοπό να βιώσουν μεγαλύτερη κοινωνικότητα και αγάπη (Andriani et al., 2023; Horton & Wohl, 1956 as cited in Wullenkord & Bruggeshemke, 2025). Επιπλέον, τα μοναχικά άτομα φαίνεται να βιώνουν μεγαλύτερη συναισθηματική δυσφορία με το τέλος μιας παρακοινωνικής σχέσης σε σχέση με τα λιγότερο μοναχικά άτομα. Παράλληλα, οι ερευνητές εξέτασαν και τον τύπο προσκόλλησης στην παρακοινωνική σχέση. Διαπίστωσαν πως η ένταση του παρακοινωνικού πένθους συσχετίστηκε με την αποφυγή και το άγχος έναρξης μιας νέας σειράς ή ταινίας. Μια πιθανή εξήγηση είναι πως όταν κάποιος βιώνει έντονο πένθος από το τέλος μιας σειράς, ενδεχομένως να διστάσει να ξεκινήσει μια νέα παρακοινωνική σχέση για να αποφύγει την πιθανότητα να ξαναβιώσει το ίδιο αίσθημα θλίψης και πένθους. Τέλος, σημαντικό ρόλο φαίνεται πως παίζει και η ενσυναίσθηση. Ειδικά στην περίπτωση ενός φανταστικού χαρακτήρα, μπορούμε να κατανοήσουμε τη συναισθηματική του κατάσταση, ακόμα και να ταυτιστούμε σε κάποιες περιπτώσεις, ενισχύοντας την παρακοινωνική σχέση μαζί του. Στη μελέτη των Wullenkord & Bruggeshemke (2025), η ενσυναίσθηση συνδέθηκε επίσης με την αποφυγή έναρξης μιας νέας παρακοινωνικής σχέσης.
Οι παρακοινωνικές σχέσεις αποτελούν υπαρκτές σχέσεις για εμάς τους ίδιους και σε ορισμένες περιπτώσεις το ίδιο σημαντικές με πραγματικές διαπροσωπικές σχέσεις. Είναι σημαντικό να μην υποτιμηθεί η αξία που τους δίνουμε και η σημασία που ενδεχομένως να έχει για εμάς μια τέτοια σχέση. Οι De Groot & Leith (2015) ανέφεραν πως σε τέτοιες σχέσεις το πένθος μπορεί να μην είναι κοινωνικά αποδεκτό και να γίνεται ελαχιστοποίηση του συναισθήματος (πχ. “ Έλα μωρέ ταινία ήταν, σιγά πως κάνεις έτσι”, “αφού δεν τον ήξερες γιατί στεναχωριέσαι τόσο”) από οικεία πρόσωπα, οδηγώντας το άτομο να νιώθει πως το συναίσθημα του είναι ανούσιο. Όμως το ίδιο συναίσθημα μπορεί να περιλαμβάνει αντιδράσεις και διαδικασίες κοινές, με αυτές που συναντώνται στο πένθος, έπειτα από μια διαπροσωπική απώλεια.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Bingaman, J. (2022). “Dude I’ve Never Felt This Way Towards a Celebrity Death”: Parasocial Grieving and the Collective Mourning of Kobe Bryant on Reddit. Omega: Journal of Death and Dying, 86(2), Article 0030222820971531. https://doi.org/10.1177/0030222820971531
Cohen, E. L., & Hoffner, C. (2016). Finding meaning in a celebrity’s death: The relationship between parasocial attachment, grief, and sharing educational health information related to Robin Williams on social network sites. Computers in Human Behavior, 65, 643–650. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.06.042
DeGroot, J. M., & Leith, A. P. (2018). R.I.P. Kutner: Parasocial Grief Following the Death of a Television Character. Omega: Journal of Death and Dying, 77(3), 199–216. https://doi.org/10.1177/0030222815600450
Gerace, A. (2024). When TV neighbours become good friends: Understanding Neighbours fans’ feelings of grief and loss at the end of the series. PloS One, 19(6), Article e0302160. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0302160
Lee, K. J., Wang, P., & Lu, Z. (2025). “Can’t believe I’m crying over an anime girl”: Public Parasocial Grieving and Coping Towards VTuber Graduation and Termination. In N. Yamashita, V. Evers, K. Yatani, X. Ding, B. Lee, M. Chetty, & P. Toups-Dugas (Eds.), CHI 2025 – Proceedings of the 2025 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (No. 1237). ACM. https://doi.org/10.1145/3706598.3714216
Wullenkord, R., & Brüggeshemke, A. (2025). I beat the game, why am I sad? An exploration of parasocial grief reactions a natural parasocial breakups in fictional media. Acta Psychologica, 261, Article 105798. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105798
