Μελαγχολία μετά τις διακοπές

Επιτέλους Σεπτέμβρης, ο μήνας που επιστρέφουμε οι περισσότεροι με γεμάτες τις μπαταρίες, ξεκούραστοι απο τις διακοπές και έτοιμοι για την καινούργια σεζόν! Η μήπως όχι; Κάποτε οι διακοπές σήμαιναν πολλά πράγματα: ξεγνοιασιά, χαλάρωση, διασκέδαση. Ωστόσο τη σημερινή εποχή η εικόνα έχει αλλάξει για πολλούς από εμάς. Η άδεια που μας αναλογεί δεν είναι πάντα αρκετή και η πραγματικότητα είναι πως για πολύ κόσμο, η άδεια από την δουλειά δεν σημαίνει απαραίτητα διακοπές. Πολύς κόσμος δεν καταφέρνει να ξεφύγει από την καθημερινότητα για διάφορους λόγους ωστόσο ακόμα και όσοι τα καταφέρνουν, συχνά το κάνουν με άγχος.

Ενδιαφέρον προκαλεί το φαινόμενο “Let down effect” που περιγράφει το αίσθημα άγχους, δυσφορίας και συναισθηματικής κόπωσης αμέσως μετά το τέλος της αγχογόνου κατάστασης, όταν όλοι θα περίμεναν να έχει ξεθυμάνει η δυσφορία. Ο Schoen (2001) εξηγεί πως κατα τη διάρκεια στρεσογόνων καταστάσεων ο οργανισμός μας ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, παράγει κορτιζόλη κρατώντας μας σε εγρήγορση. Έτσι, καταστέλλονται οι φλεγμονές και ενισχύεται το ανοσοποιητικό σύστημα. Ωστόσο, όταν η κρίσιμη αυτή περίοδος ολοκληρωθεί, όλα αυτά απενεργοποιούνται και το ανοσοποιητικό μας σύστημα είναι πλέον πιο ευάλωτο (Degering et al., 2023). Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει και μια ετεροχρονισμένη συναισθηματική κόπωση.

Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα ένα διογκωμένο άγχος που συνοδεύεται από μια προσδοκία οτι αυτές οι διακοπές θα είναι αξέχαστες, ξεκούραστες και οφείλουμε να επιστρέψουμε πίσω στην καθημερινότητά μας  ανανεωμένοι και ανακουφισμένοι. Στην πραγματικότητα όμως αυτό δημιουργεί μια συνθήκη στην οποία συχνά χάνουμε την επαφή με το εδώ και τώρα κυνηγώντας την ουτοπική χαρά των διακοπών με αποτέλεσμα να μην ξεκουραζόμαστε πραγματικά. Όταν χάνουμε την επαφή με την παρούσα στιγμή, δηλαδή όταν η ενσυνειδητότητα μας μειώνεται, χάνουμε την επαφή και με τον χρόνο καθώς και το κατα πόσο εκτιμούμε το πως περνάμε τον χρόνο (Carstensen, 2009). Επιστρέφοντας λοιπόν απο την άδειά μας, συχνά αισθανόμαστε κενοί, πολλές φορές πιο κουρασμενοι απο πρίν και σαν να μην καταφέραμε τίποτα.

Απο την άλλη, ακόμα και όταν οι διακοπές ήταν τελικά ευχάριστες και εξυπηρέτησαν τον σκοπό τους επαρκώς, δεν είναι σπάνιο να αισθανόμαστε και πάλι καταβεβλημένοι. Αυτό εξηγείται από την έντονη αντίθεση που βιώνουμε με την απότομη μετάβαση από την ελευθερία και την ηρεμία των διακοπών στην καθημερινότητα και τις διορίες. Το άτομο κατακλύζεται ξαφνικά ξανά από ορμόνες που σχετίζονται με το άγχος  και αναπόφευκτα κάνει συγκρίσεις με τις πρόσφατες διακοπές του ενώ στην ουσία δεν έχει αλλάξει κάτι στην καθημερινότητά του.

 

Πως να βελτιώσεις την μετάβαση:

• Εκτίμησε την ρουτίνα σου– μπορεί να επέστρεψες στην καθημερινότητα αλλά αυτό δεν σημαίνει πως όλα πρέπει να είναι βαρετά, θυμήσου πως όλα αυτά έγιναν ρουτίνα για κάποιο λόγο, και οι άνθρωποι συχνά βρίσκουν ανακούφιση στην ρουτίνα τους.
• Κάνε χώρο για καινούργιες ευκαιρίες – αν αισθάνεσαι υποδιέγερση, αναζήτησε δραστηριότητες που μπορούν να σου δώσουν επαρκή ερεθίσματα και να ανανεώσουν την καθημερινότητά σου.
• Μείνε στο παρόν – προσπάθησε να παίρνεις τα γεγονότα ως αυτό που είναι και όχι ως κάτι άλλο που θα μπορουσε να είναι. Κανείς δεν θέλει να πάει διακοπές ενώ βρέχει, ωστόσο πολύ συχνά οι διακοπές που “πήγαν στραβά” δημιουργούν τις πιο γλυκές και αστείες αναμνήσεις.
• Αποδέξου το τέλος – αντί να θρηνείς τις διακοπές που τελείωσαν, απόλαυσε το τέλος τους που μπορεί να σημάνει τον σχεδιασμό των επόμενων.
• Ενσωμάτωσε τεχνικές χαλάρωση στην καθημερινότητά σου – εξάσκησε τεχνικές που βοηθούν στην μείωση του άγχους, στην γείωση και την ενσυνειδητότητα ενεργοποιώντας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και αυξάνοντας της χαλάρωσης.  

Συνοπτικό συμπέρασμα:

Αν αισθάνεσαι εξουθενωμένος και δεν έχεις και την καλύτερη διάθεση, δεν αποτελείς εξαίρεση – αντιθέτως, αυτό πoυ βιώνεις είναι συχνό και φυσιολογικό φαινόμενο!  Δώσε χρόνο στον εαυτό σου, δείξε αυτό-συμπόνια και μείνε στο εδώ και τώρα! 

 

Κρίστη Λαγογιάννη, PhD

 

Πηγές- Προτεινόμενη Ανάγνωση:

• Carstensen, L.L. (2009). The Influence of a Sense of Time on Human Development. Science. 312(5782):1913–1915
• Degering, M., Linz, R., Puhlmann, L.M.C., Singer, T. & Engert, V. (2023). Revisiting the stress recovery hypothesis: Differential associations of cortisol stress reactivity and recovery after acute psychosocial stress with markers of long-term stress and health. Brain Behav Immun Health. 28:100598.
• Schoen, M. (2001). When Relaxation Is Hazardous to Your Health: Why We Get Sick After the Stress Is over and What You Can Do Now to Protect Your Health. Mind Body Health Books